IV.Teil. Das Desiderat einer Griechisch- Orthodoxen Rezeption
1. Kierkegaard als Wiederentdecker, als Vermittler und Korrektiv
2. Kierkegaards Annäherung an einer mystischen Theologie
3. Kierkegaard als Kritiker der Systems und Deuter (Interpreter) einer "Ecclesia- Passionis"
4. Möglichkeiten einer theologischen Neuorientierung an Kierkegaard
C. Zusammenfassung
...................................................
Ἡ Εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ καὶ ὁ βαθμὸς βιώματος καὶ ἐμπειρίας
Ὁ Κίερκεγκωρ ἀκολούθησε ἕναν πολὺ αὐστηρὸ δρόμο, ὅμως γνωρίζοντας τὴν σκληρὴ κριτικὴ ποὺ ἐπρόκειτο νὰ συνοδεύσει τὴν χριστολογικὴ θέση του (γιὰ τὴν νομιμότητά της, τὴν μονομέρεια, τὶς εὐσεβιστικές στενωπούς, τὰ ἀντιεκκλησιαστικὰ πλάνα κλπ), κριτικὴ ποὺ δὲν ἦταν πάντα λάθος, ἦταν πολὺ προσεκτικὸς στὴν διαλεκτική του, ἀξιολογοῦσε τὰ βήματά του, ὥστε νὰ μὴν εἶναι πολὺ βιαστικὸς στὴν προσαρμογὴ τῶν νέων θέσεων, γιὰ νὰ μὴν παρεξηγηθεῖ.
Ἕνα θέμα πρέπει ἐν προκειμένῳ νὰ λάβουμε ὑπ' ὄψη. Πῶς ἄλλαξαν τὸν Χριστιανισμὸ τὰ διέξοδα καὶ οἱ προϋποθέσεις τῆς πραγματικότητας τοῦ 19ου αἰῶνα, ποὺ ἀνάγκασαν τὸν Κ. νὰ ὑπερασπιστεῖ θέσεις ἐναντίον τῆς Χριστιανοσύνης;
Τὸ ἀγνώριστο, τὸ Inkognito τοῦ Θε-ανθρώπου εἶναι ἡ μοντέρνα μορφὴ τοῦ Χριστοῦ, ποὺ φέρνει πρὸ τῶν καλλιτεχνῶν τοῦ 20οῦ αἰῶνα γιὰ νὰ περιγράψουν. Γιὰ νὰ τὴν ἀνακαλύψει, ἔπρεπε ὁ ἴδιος νὰ ἀσκήσει βία στὸν ἑαυτό του γιὰ νὰ ἀντέξει καὶ διατηρήσει μέχρι τὸ τέλος, γιὰ νὰ φέρει εἰς πέρας τὴν ριζοσπαστικότητα της, ἡ ὁποία, ἐν τέλει, παρουσιάζονταν ὡς ἀναγκαιότητα καὶ ὑποχρέωση, ὥστε νὰ δικαιολογήσει τὴν ἀνυπόκριτη ἀγάπη καὶ τὴν ἀληθινὴ συμπόνοια.
Σ' αὐτὸ τὸ σημεῖο θὰ πρέπει νὰ διαρρύξουμε τὸν ἀναγκαστικό δακτύλιο, τὸν κλειό, ποὺ ἔθεσε ὁ Κ. γύρω ἀπὸ τὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ. Μποροῦμε νὰ διατηρήσουμε τὸν ταυτοχρονισμό, τὴν συγχρονικότητα, χωρὶς νὰ πρέπει νὰ ἐξορίσουμε τὶς ἀπελευθερωτικές στιγμές τῆς ἱστορικῆς κριτικῆς. Μποροῦμε νὰ διατηρήσουμε σὲ ἰσχύ τὴν ἀποφασιστικῆς σημασίας ἀπαίτησή του γιά: “Σκανδαλισμὸς ἤ Πίστη”, χωρὶς νὰ γυρίζουμε, γεμᾶτοι φόβο, τὴν πλάτη στὰ δικά μας κοινωνικὰ συμφραζόμενα. Μποροῦμε τὴν εἰκόνα τοῦ πάσχοντος Χριστοῦ σὲ ὅλη της τὴν ἐπικαιρότητα καὶ τὸ ἀναντικατάστατό της νὰ τὴν βιώσουμε, χωρὶς νὰ προωθήσουμε μιὰ μονόπλευρη, μονομερὴ Θεολογία τοῦ ἄλγους, τῆς θλίψης καὶ τοῦ πόνου. Διότι τὸ ζητούμενο τοῦ Χριστιανισμοῦ εἶναι ἡ ἀπελευθέρωση ἀπὸ τοὺς δικούς μας κλοιούς, κρίκους καὶ δεσμούς.
Ὁ Χριστιανισμὸς δὲν θέλει νὰ μυήσει σὲ κάποιο κίνημα φυγῆς, ἀλλὰ νὰ φέρει στὸν σωστὸ δρόμο, στὸ νὰ γίνει δηλ. κανεὶς ἕνας ὁλοκληρωμένος καὶ στ' ἀλήθεια ἕνας Χριστιανός.
...................................................................
«...πάντως, είναι σαφές πως η εσχατολογική οπτική του Αρεοπαγίτη είναι κοινοτιστική, όχι ατομικιστική: οραματίζεται την ενοποίηση της ανθρωπότητας στην κατεύθυνση μιας παγκόσμιας αδελφικής κοινωνίας, μιας ειρηνικής οικουμενικής κοινότητας, της Εκκλησίας του Χριστού. Η εγκαθίδρυση δε της εν λόγω τάξεως θα είναι εξάπαντος προϊόν της προσωπικής τελειοποίησης των ατόμων».[1]
Ο Κάρλ Ράνερ[2] (Karl Rahner, 1904–1984) ήταν Γερμανός Ιησουίτης ιερέας και ένας από τους πιο επιδραστικούς Ρωμαιοκαθολικούς θεολόγους του 20ού αιώνα. Υπήρξε κεντρική μορφή στη Δεύτερη Σύνοδο του Βατικανού, προωθώντας μια πιο σύγχρονη προσέγγιση της χριστιανικής πίστης, συχνά συνδέοντας τη θεολογία με την υπαρξιακή φιλοσοφία (υπερβατικός θωμιστής).
«Τρεις προφορές που θα πρέπει να έχει η χριστιανική πνευματικότητα σήμερα»:
🔵 Προσωπική και άμεση σχέση με τον Θεό. «Θα μπορούσες να πεις ότι ο Χριστιανός του μέλλοντος είτε θα είναι 'μυστικιστής', δηλαδή άνθρωπος που 'έζησε' κάτι ή δεν θα είναι Χριστιανός. «Γιατί η πνευματικότητα του μέλλοντος δεν θα βασίζεται σε ομόφωνη, προφανή και δημόσια πεποίθηση, ούτε σε γενικευμένο θρησκευτικό περιβάλλον, πριν από προσωπική εμπειρία και απόφαση με την αφοσίωσή του.
Μετά την εξάπλωση της φιλοσοφίας του Κίερκεγκωρ, ο υποκειμενικά στοχαζόμενος πιστός, φαίνεται να είναι ο πραγματικός Χριστιανός, αυτός που έχει την προσωπική «εμπειρία» με τον Θεό!
"🔵 Προσωρινή ζωή και υπηρεσία στον κόσμο ως πνευματικότητα. «Η πνευματικότητα και η κανονική χριστιανική ζωή σήμερα συνδέονται, αποζημιώνονται, προωθούνται αμοιβαία. Κανείς δεν μπορεί να ζήσει σήμερα, όπως παλιά, σε έναν παράδεισο πνευματικότητας με ανοσία στον κόσμο, και ούτε μπορεί να συνθέσει με τον συγκεκριμένο κόσμο χωρίς να είναι ριζοσπάστης Χριστιανός... »
🔵 Ένα νέο ασκητικό ελευθερίας. "Σήμερα έχει περισσότερο χαρακτήρα ελευθερίας υπεύθυνη για το καθήκον... Όποιος είναι ανοιχτός στο απόλυτο μέλλον του Θεού θα μπορέσει να ξεπεράσει την απεριόριστη όρεξη να γεμίσει τη ζωή του με τη μεγαλύτερη δυνατή χαρά για να καταστρέψει τελικά τον εαυτό του με την αφύπνισή του. "Αυτή η πτυχή της πνευματικής ζωής είναι αυτό που αποκαλούμε ασκητική με μια ευρεία έννοια."
Εισηγήθηκε την έννοια του «ανώνυμου χριστιανού», προτείνοντας ότι η θεία χάρη μπορεί να λειτουργεί και εκτός των τυπικών ορίων της Εκκλησίας.
Ο Ράνερ έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη μετατόπιση της ρωμαιοκαθολικής θεολογίας από μια στατική θεώρηση στην κατανόηση του ανθρώπου ως ενός όντος που διαρκώς «γίνεται» και εξελίσσεται προς τον Θεό.
[1] Απόσπασμα από το άρθρο του γιατρού Γιώργου Κρανιδιώτη με τίτλο: «Ο Διονύσιος Αρεοπαγίτης και η διαλεκτική ελληνισμού-χριστιανισμού - Για τον τόμο: Edwards M, Pallis D, Steiris G (eds), The Oxford Handbook of Dionysius the Areopagite, Oxford University Press, Oxford, UK, 2022, p. 729», Περιοδικό Άνθρωπος, τ. 13, Ιούνιος-Σεπτέμβριος 2024, σ. 188-9.
[2] Ο Καρλ Ράνερ (Karl Rahner, 1904–1984) ήταν Γερμανός Ιησουίτης ιερέας και ένας από τους πιο επιδραστικούς Ρωμαιοκαθολικούς θεολόγους του 20ού αιώνα. Υπήρξε κεντρική μορφή στη Δεύτερη Σύνοδο του Βατικανού, προωθώντας μια πιο σύγχρονη προσέγγιση της χριστιανικής πίστης, συχνά συνδέοντας τη θεολογία με την υπαρξιακή φιλοσοφία (υπερβατικός θωμιστής).