KierkegardHeader

 

70. Χρόνος, Øjeblikket og Tidet, Ἡ "Στιγμὴ" καὶ ὁ "Χρόνος", Ἱστορικότητα

α. «Η ΣΤΙΓΜΗ», «ΑΥΤΟ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΕΧΘΕΙ»

Μερικὰ λόγια γιὰ τὸν ὅρο "Ἡ Στιγμή"

Κατ' ἀρχάς λεκτέον ὅτι τὸ δανέζικο "Øjeblikket" στὴν πρώτη μετάφρασή του στὰ γερμανικά μεταφράστηκε ὡς "Το Παρόν". Μιὰ ἄλλη μετάφραση, στὰ ἑλληνικά, τοῦ "Øjeblik" εἶναι "Ριπὴ ὀφθαλμοῦ", ποὺ βρίσκεται πιὸ κοντὰ στὴν κυριολεξία τῆς δανέζικης λέξης. Πέραν ὅμως τῆς κατὰ λέξιν μετάφρασής της, ἡ Στιγμὴ ἔχει τὸ ἰδιαίτερο νόημά της στὴ σκέψη τοῦ Κ. Ὅπως μᾶς ἀναλύει ὁ Γ. Τζαβάρας,  "Ἡ ἔννοια τῆς ἀγωνίας", Δωδώνη, σελ. 219ἑξ., γιὰ τὸν Κ. ἡ Στιγμὴ εἶναι ἡ μετάβαση ἀπὸ μία κατάσταση σὲ ἄλλη. Ἀποτελεῖ δὲ τὸ "ἀπόλυτο τώρα", ἀνάμεσα σὲ δύο δεδομένες στιγμές, ὄχι στὸ χρόνο, ἀλλὰ μᾶλλον ἐξωχρονικά. Εἶναι ἡ ἐπαφὴ τοῦ αἰωνίου μὲ τὸν χρόνο. Καὶ κάτι ἀκόμα. Στὰ δανέζικα ἡ λέξη "στιγμὴ" εἶναι μεταφορά. Καί, κατ' ἀκολουθία, ἡ "ριπὴ ὀφθαλμοῦ", ὑπὸ τὸ πρῖσμα τῆς αἰωνιότητας, δίνει τὸν ὁρισμὸ τοῦ πνεύματος.Τὴν σημασία τῆς, κατ' αὐτὴν τὴν ἔννοια, προσέγγισης τοῦ ὅρου ἀπὸ τὸν Κ. τὴν βλέπομε καὶ στὴν ἑρμηνεία ποὺ δίδει στὸ θαῦμα. Εἶναι μιὰ στιγμὴ τῆς αἰωνιότητας, πού, ἐννοεῖται, δὲν ἐπαναλαμβάνεται. Μὲ αὐτὴν τὴν ἔννοια τὸ θαῦμα τοῦ μυστηρίου τῆς θείας Εὐχαριστίας τὸ ἐνστερνίζεται ὁ κάθε πιστός, κάθε ἐποχῆς καὶ ἀπὸ οἱαδήποτε γεωγραφικὴ θέση. Μετέχει στὸ ἴδιο θαῦμα, τὸ ὁποῖο συνέβη μία φορά ἀπὸ τὸν Χριστό.

"Ἡ Στιγμὴ εἶν' ἐκείνη ἡ ΄δισημαντότητα, ὅπου συνορεύουν ὁ χρόνος κι' ἡ αἰωνιότητα, καὶ μ' αὐτὴ τὴν ἐπαφὴ ἐγκαθίσταται ἡ ἔννοια "προσκαιρότητα", ὅπου ὁ χρόνος ἀξακολουθητικὰ διακόπτει τὴν αἰωνιότητα καὶ ἡ αἰωνιότητα ἐξακολουθητικὰ διαπερνᾶ τὸ χρόνο" (σ. 108) (Γ. Τζαβάρας, ὅπως πάρα πάνω, σελ. 220).

Τὴν μικροῦ σχήματος ἐφημερίδα αὐτή τὴν ἐξέδωσε τὸν Μάϊο τοῦ 1855. Στὶς στῆλες της ἔπληξε χωρὶς οἶκτο "τὸν ἱδρυματοποιημένο, φατριάζοντα "χριστιανισμὸ" τῶν ἱερέων". Στὴν ἐφημερίδα «Πατρική χώρα» τον Μάρτιο του 1855, ἔγραψε μὲ τίτλο: «Τι θέλω;». ἐκεῖνα γιὰ τὰ ὁποία ἀγωνίζονταν, καὶ οἱ ἄλλοι ἔκαναν ὅτι δὲν καταλάβαιναν. Ἔγραφε ὅτι ἁπλούστατα «θέλω εντιμότητα… Δεν είμαι ούτε ήπιος ούτε αυστηρός – είμαι ανθρώπινη εντιμότητα… Δεν θέλω με αποσιώπηση ή με περίτεχνα κέιμενα να δημιουργήσω την εντύπωση ότι ο συνηθισμένος χριστιανισμός της χώρας συμπίπτει με τον χριστιανισμό της Καινής Διαθήκης…» (Πρβλ. http://www.lettre.gr/letter/material/zairen%20kirgegor.pdf )

Στη "Στιγμή", Νο 5, μπορεί κανείς να δει τί θεωρούσε ο Σ.Κ. ως "Χριστιανισμό της Καινής Διαθήκης" (Øjeblik, Nr.5, SV=Samlede Værke XIV,203).

Ὁ Κ. ολοκληρώνει τις Εικόνες (θέσεις) του: στη Θεολογία, για το ποιο είναι το πρόσωπο του Χριστού, στο έργο του «Εξάσκηση στον Χριστιανισμό» και στην Κατήχηση για το ποιος είναι ο πραγματικός Χριστιανός, στη σειρά των φυλλαδίων του «Η Στιγμή», Νο 5.

Κάνει γενική επίθεση.

------------------------------------------------------------------------------------------------

β) Χρόνος

Ὡς πρὸς τὴ σχετιζόμενη με την ανάπτυξη (ἐξέλιξη) του παγκόσμιου πνεύματος θέση τοῦ Ἑγέλου ότι η αλήθεια είναι μια διαδικασία που εφαρμόζεται, ο Κίερκεγκωρ ἀπευθύνθηκε-άναφέρθηκε στην ατομική-ψυχολογική κατάσταση του καθενὸς. Ἀλήθεια και Πίστη δεν μπορεί ποτέ να τὶς κατακτήσει ο άνθρωπος, αλλά, στὴν καλλίτερη περίπτωση, στιγμιαῖα νὰ τὶς βιώσει. Έτσι, η ανθρώπινη ύπαρξη χαρακτηρίζεται μέσω ἑνὸς παιγνιδιοῦ τῆς ἐναλλαγῆς, τῆς ἀλληλεπίδρασης της πίστης και της απελπισίας. Μόνον η άπαντοχὴ αὐτῆς τῆς διαρκοῦς αναταραχῆς προσφέρει στὸν ἄνθρωπο την ευκαιρία-δυνατότητα να μάθει (νὰ βιώσει) ότι η διαχρονικότητα (ἤ τὸ ἄχρονο) περιέχεται στο χρόνο και, επομένως, οποιαδήποτε στιγμή, εἶναι δυνατὸ τὸ άλμα από την απελπισία στην πίστη. Ὁ Κίρκεγκωρ είχε δεσμευτεί για τα ιδανικά του χριστιανισμού, αλλά έντονα ἐπέκρινε αὐτὲς τὶς μορφὲς ἐμφάνισης τῶν ἰδεωδῶν του καὶ τῆς παρουσίασής του (τοῦ «ὑπαρκτοῦ Χριστιανισμοῦ»).

 

γ) Ἡ Ὕπαρξη "ἐν χρόνῳ"

Γιὰ νὰ γίνει περισσότερο κατανοητὴ ἡ «ὕπαρξη», ἂς θυμηθοῦμε τὸ παράδειγμα, ποὺ εἶπε γιὰ τὴ ζωὴ «ἐν χρόνῳ». Ἡ ζωή, λέει, εἶναι μία παράσταση. Ὁ ἄνθρωπος ἀνεβαίνει στὴ σκηνή, στὴ ράμπα ἑνὸς θεάτρου, ὅπως ἕνας ἠθοποιός, καὶ καλεῖται νὰ παίξει μία παράσταση (αὐτὴ εἶναι ἡ ζωή «ἐν χρόνῳ), γιὰ τὴν ὁποία δὲν τοῦ ἔχει δοθεῖ "ρόλος". Οἱ ἀρνητὲς τῆς θρησκείας (π.χ. Heidegger, Sartr...), ἑρμηνεύουν τὸ παράδειγμα ὡς μία παρουσία στὸν πλανήτη, ἡ ὁποία παρουσία τελεῖ ὑπὸ πλήρη ἐγκατάληψη (geworfenheit, ποὺ σημαίνει ὅτι ἔχουν πετάξει τὸν ἄνθρωπο σ’ ἕναν πλανήτη), ποὺ ξεκινᾶ ἀπὸ τὸ "μηδὲν" καὶ καταλήγει στὸ "μηδέν".

============================================

 

 

"Der Augenblick ist jenes Zweideutige, darin Zeit und Ewigkeit einander berühren."
(Vigilius Haufniensis, Der Begriff Angst, 1844)

 

"Der Augenblick ist jenes Zweideutige, darin Zeit und Ewigkeit einander berühren." 
(Vigilius Haufniensis, Der Begriff Angst, 1844)

 

 

 

 

 

==================================================